Cắm hoa bàn thờ: chọn hoa, chọn số bông và cách giữ hoa tươi lâu

Hoa là thứ duy nhất trên bàn thờ phải thay thường xuyên. Vì thế nó cũng là thứ dễ gây lúng túng nhất: chọn hoa gì, mấy bông, cắm thế nào cho cân, và vì sao hoa vừa mua hôm trước hôm sau đã rũ.

Bài này viết cho người không chuyên cắm hoa, tập trung vào những thứ làm được ngay tại nhà.

Nguyên tắc chọn hoa cho bàn thờ

Ba tiêu chí, theo thứ tự quan trọng:

1. Hoa tươi thật. Một bó hoa đơn giản còn tươi hơn hẳn một bình hoa cầu kỳ đã bắt đầu héo.
2. Hương nhẹ hoặc không hương. Bàn thờ đã có hương trầm; hoa thơm gắt sẽ lấn át và làm không gian nặng mùi.
3. Dáng vươn lên, màu trang nhã. Ưu tiên vàng, trắng, đỏ sẫm — những màu hợp với gỗ và đồ thờ.

Những loại hoa hay được chọn

• Cúc vàng — phổ biến nhất, bền, dễ mua quanh năm, màu hợp không gian thờ. Cúc vàng để được nhiều ngày, rất hợp khi cần cắm trước ngày giỗ.
• Lay ơn (dơn) — dáng thẳng, cao, tạo được chiều đứng cho bàn thờ, hay dùng dịp Tết và giỗ chạp.
• Sen — trang nhã, gắn với ý niệm thanh khiết, hợp cả bàn thờ Phật lẫn bàn thờ gia tiên. Chỉ có theo mùa.
• Huệ ta — trắng, dáng đẹp, hương thanh; nên cắm ít bông vì hương khá rõ.
• Mẫu đơn, đồng tiền, thược dược — dùng trong dịp lễ Tết, cho màu sắc tươi tắn.

Những loại thường được kiêng

Đây là phần nhiều dị bản nhất, và mỗi vùng một khác. Những loại hay được nhắc tới:

• Hoa ly — kiêng ở nhiều nơi vì tên gọi gợi sự chia ly, dù đây thuần túy là chuyện chữ nghĩa. Ngoài ra hương ly rất gắt trong phòng kín.
• Hoa nhài, hoa phù dung, hoa dâm bụt — theo quan niệm dân gian không hợp nơi trang nghiêm.
• Hoa có gai nhọn như hồng gai, nếu dùng thì nên tỉa sạch gai.
• Hoa dại hái ngoài đường, hoa đã nở bung sắp tàn.

Quan điểm của chúng tôi: những điều kiêng này nên hiểu là nếp nhà chứ không phải luật. Nếu trong họ có lệ riêng thì theo lệ nhà mình. Điều thật sự cần tránh là hoa héo, hoa úa để lâu trên bàn thờ — đó mới là điều thiếu chu đáo.

Hoa giả có được không?

Về mặt hình thức thì được, và nhiều gia đình bận rộn vẫn dùng. Nhưng hoa giả không thay được ý nghĩa dâng lên thứ tươi mới. Cách dung hòa hay gặp: dùng hoa giả làm nền cho ngày thường, và nhất định thay hoa tươi vào mùng một, ngày rằm, giỗ chạp và Tết. Nếu dùng hoa giả thì phải lau bụi định kỳ — hoa giả bám bụi trông còn kém hơn không có hoa.

Số bông và cách bố trí

Người Việt thường cắm số lẻ — 3, 5, 7, 9 bông — theo quan niệm số lẻ thuộc dương. Với bình lớn thì đếm theo cụm chứ không nhất thiết đếm từng bông.

Về bố trí: nếu bàn thờ có một lọ hoa thờ, đặt bên phải theo hướng nhìn từ ngoài vào, cân với mâm bồng đặt phía đối diện. Nếu có đôi lọ, đặt cân hai bên. Nguyên tắc chung của bàn thờ là đối xứng.

Cách cắm cho cân

Không cần kỹ thuật cắm hoa nghệ thuật. Ba bước đủ dùng:

1. Xác định chiều cao. Chiều cao bó hoa tính từ miệng lọ thường bằng khoảng 1,5 lần chiều cao lọ. Cao quá thì đổ, thấp quá thì lọt thỏm.
2. Cắm bông cao nhất vào giữa trước, rồi cắm các bông còn lại tỏa đều quanh nó, thấp dần ra ngoài. Cắt vát cuống, mỗi bông một độ dài khác nhau chút ít cho tự nhiên.
3. Nhìn từ vị trí đứng hành lễ để chỉnh lần cuối, không nhìn từ trên xuống.

Với cúc vàng

Tỉa hết lá phần cuống ngập nước. Cắm bông to ở giữa và thấp, bông nhỏ cao hơn ở rìa, tạo khối tròn đầy đặn.

Với lay ơn

Loại này dáng thẳng nên cứ để chiều cao gần bằng nhau, chụm thành bó đứng, cắt chân so le 2 – 3 cm. Lay ơn nở dần từ dưới lên, nên mua lúc mới hé nụ là để được lâu nhất.

Với sen

Cắm ít bông, để lộ cuống dài, đi kèm vài lá sen. Sen đẹp nhất khi tiết chế, không cắm dày.

Giữ hoa tươi lâu

• Cắt vát cuống dưới vòi nước trước khi cắm, và cắt lại 1 – 2 cm sau mỗi hai ngày.
• Tỉa hết lá nằm dưới mặt nước — lá ngâm nước là nguyên nhân chính làm nước thối và hoa nhanh rũ.
• Thay nước hằng ngày, tráng sạch lòng lọ.
• Tránh đặt hoa ngay cạnh nến hoặc dưới đèn nóng. Nhiệt làm hoa mất nước rất nhanh; nếu bàn thờ nhỏ, cân nhắc đèn thờ điện thay nến.
• Mua lúc hoa còn hé nụ, đừng mua hoa đã nở bung.

Chuẩn bị cho ngày giỗ

Mua hoa trước một ngày, cắm buổi tối hôm trước là vừa đẹp: hoa kịp uống nước, nở tới độ vào đúng hôm sau. Mua đúng buổi sáng hôm giỗ thì hoa còn nguyên nụ, nhìn chưa đủ đầy đặn.

Câu hỏi thường gặp

Cắm hoa bàn thờ mấy bông là đúng?

Người Việt thường cắm số lẻ: 3, 5, 7, 9 bông. Với bình lớn hoặc bó nhiều bông nhỏ thì đếm theo cụm, không cần đếm từng bông. Đây là nếp quen, không phải điều kiện bắt buộc.

Bàn thờ nên cắm một lọ hay hai lọ hoa?

Cả hai đều được. Một lọ thì đặt bên phải nhìn từ ngoài vào, cân với mâm bồng phía đối diện. Hai lọ thì đặt cân hai bên. Bàn thờ nhỏ nên dùng một lọ để mặt bàn còn chỗ.

Hoa ly có thật sự phải kiêng không?

Điều kiêng này xuất phát từ tên gọi gợi sự chia ly — thuần túy chuyện chữ nghĩa. Nếu nếp nhà không kiêng thì dùng được, nhưng nên lưu ý hương hoa ly khá gắt trong phòng kín và dễ lấn át hương trầm.

Bao lâu phải thay hoa trên bàn thờ?

Thay khi hoa bắt đầu rũ hoặc ngả màu, thường 4 – 7 ngày tùy loại và tùy thời tiết. Cúc vàng để được lâu nhất. Quan trọng hơn cả lịch thay là không để hoa héo trên bàn thờ.

Vì sao hoa mới mua hôm trước hôm sau đã héo?

Ba nguyên nhân hay gặp: không cắt vát cuống trước khi cắm, để lá ngập nước làm nước thối, và đặt hoa quá gần nến hoặc đèn nóng. Sửa được cả ba thì hoa để lâu hơn hẳn.

Có nên dùng hoa giả thay hoa tươi hẳn không?

Ngày thường thì được, nhưng nên thay hoa tươi vào mùng một, ngày rằm, giỗ chạp và Tết. Hoa giả cũng phải lau bụi định kỳ, để bám bụi thì trông còn kém hơn không có hoa.

Nếu cần sắm thêm đồ đi kèm, xem lọ hoa thờ, mâm bồng, khay chén nước và đồ thờ. Về việc bao sái, lau dọn ban thờ trước ngày lễ, tham khảo vật phẩm bao sái bàn thờ.